Historie

Het Zuid-Limburgse Heuvelland is een uitloper van de Ardennen. Naarmate men verder zuidwaarts richting België trekt, neemt het hoogteverschil aanzienlijk toe. Zo bevindt het Drielandenpunt zich op een hoogte van 322,5 meter boven zeeniveau, maar enkele kilometers zuidelijker richting België stijgt dit al naar maar liefst 694 meter.Vanaf de Boudewijntoren-Drielandenpunt is dit hoogst gelegen gebied van België, duidelijk waarneembaar.

Zo'n twee miljoen jaar geleden, was het gebied nog relatief vlak. Het stroomgebied van de Maas verliep toen langs de lijn Eijsden, Epen en Vijlen richting Noord-Oosten. Hierin kwam verandering doordat het Ardennengebied omhoog kwam. Ook Vaals en omstreken stegen ten opzichte van Maastricht. Hierdoor "gleed" de Maas af richting Maastricht. Zo zijn de Maasterrassen ontstaan en de vele zij-riviertjes en beekjes sneden hun eigen dalen door het gebied waaraan het Heuvelland zijn huidige vorm te danken heeft.

grenspaal 193. Het 'echte' drielan-
denpunt. Gelegen op 322,5 meter boven zeeniveau

Tijdens de ijstijden werd over een groot gedeelte van Zuid-Limburg löss afgezet. Dit gold echter niet voor het Maasdal, de beekdalen en de hoogste toppen zoals bijvoorbeeld de Vaalserberg (waar ook het Drielandenpunt is gelegen). In deze laatste gebieden bestond de bodem uit een vuursteenhoudende kalk, die echter door erosie weer grotendeels is verdwenen. Wat restte zijn leem, klei, zand en vooral vuursteen. In enkele van de oudste gebouwen uit de omgeving, zijn de lokale steensoorten nog verwerkt. De kapel in Oud-Lemiers (gemeente Vaals) is daar een goed voorbeeld van.

kapel oud lemiers, het oudste kerkje van nederland

De streek nabij het Drielandenpunt was al heel vroeg bewoond. Zo vinden we in het Vijlenerbos (gemeente Vaals) grafheuvels van de Bandkeramiekers. Een bevolkingsgroep die hier zo'n 5000 jaar geleden leefden. En bij Lemiers vinden we tegenwoordig nog resten van Romeinse Villa's. De oudst bekende vermelding van Vaals dateert uit 1041. We komen de vermelding "Vals" tegen hetgeen "dal" betekent. Vijlen noemt men in diezelfde tijd "Villaris" hetgeen "bij de villa" betekent. De namen lijken uit de Romeinse tijd te komen, doch de dorpen zijn van latere datum (500-1000)

Grafheuvels van de Bandkeramiekers.
 

Na het uiteenvallen van het Frankische rijk, zorgde het leenstelsel ervoor dat het gebied verder onder verschillende machthebbers werd opgedeeld. Vaals en omgeving wisselden in de volgende eeuwen nogal eens van "eigenaar". Als deel van het land van Rode behoorde het tot het hertogdom Limburg, het prins-bisdom Luik, het hertogdom Brabant, het Bourgondische rijk, het Spaans-Habsburgse rijk en de Republiek der Verenigde Nederlanden. Nog in 1794 bestond het gebied van het huidige Nederlands-Limburg uit maar liefst 18 (!) verschillende zelfstandige gebieden met even zovele heersers. Toen Napoleon in 1815 bij Waterloo werd verslagen, moesten allerlei grenzen opnieuw worden vastgesteld. Nederland en België werden samengevoegd tot het Koninkrijk der Nederlanden. Ten zuiden van het Drielandenpunt werd toentertijd, nabij het plaatsje Moresnet, zinkerts gedolven. De machthebbers konden het niet eens worden over de eigendomsrechten en besloten het gebied in 1821 een "status aparte" te geven. Er ontstond een geheel nieuw land, dat gezamenlijk werd bestuurd door een Nederlandse en een Pruisische commissaris: neutraal-Moresnet. Er wordt zelfs gedurende enige tijd een eigen postzegel uitgegeven en de plaatselijke huisarts ziet zichzelf graag in de rol van staatshoofd en streeft naar een eigen grondwet, een eigen munt en zelfs een eigen taal: het Esperanto.

Vaals behoort tot 1830 tot Nederland. Van 1830 tot 1839 is het echter Belgisch grondgebied. In 1830 breekt de Belgische opstand uit en ontstaat het koninkrijk België. Dat is de reden dat Vaals vanaf dat ogenblik Belgisch grondgebied is. In 1839 worden de grenzen wederom opnieuw vastgelegd waarna Vaals weer Nederlands grondgebied wordt. Vanaf dat ogenblik is het Vierlandenpunt geboren. Bij grenspaal nummer 194 (1032 volgens de Belgisch/Duitse nummering) die pal naast de het labyrint-Drielandenpunt staat, komen vanaf dat ogenblik de grenzen van Duitsland, België, Nederland en Neutraal-Moresnet bij elkaar. Deze grenssteen is overigens al in 1824 geplaatst, toen nog de grens tussen het koninkrijk Pruisen, het koninkrijk der Nederlanden (waar België dus ook toe behoorde) en de neutrale staat Moresnet.

Aardig te vermelden is dat de grens tussen België en Duitsland alsmede de grens tussen Nederland en Duitsland, bij het Drielandenpunt nog steeds visueel herkenbaar is. Normaliter benodig je een kaart om grenzen "zichtbaar" te maken. Echter op slechts 10 meter vanaf de Boudewijntoren-Drielandenpunt is de grens thans nog steeds tastbaar. Je vind hier, parallel aan de weg, overblijfselen van de "landweer". Deze diende oorspronkelijk als grensmarkering rondom het rijk van Aken. De landweer is in 1388 als grensaanduiding aangelegd. Daarnaast diende hij tevens als verdedigingswerk tegen plunderaars en veedieven.